آنژیو (آنژیوگرافی) روشی تشخیصی برای بررسی ساختار داخلی رگهای قلب است که با وارد کردن کاتتر از کشاله ران یا مچ دست و تزریق ماده حاجب انجام میشود و در صورت وجود انسداد می‌توان در همان جلسه رگ را با بالون باز کرد یا استنت گذاشت. این عمل معمولاً با بیحسی موضعی و در حالی که بیمار هوشیار است حدود ۱۵ تا ۴۵ دقیقه طول میکشد و بهبود کامل معمولاً ۳ تا ۷ روز زمان می‌برد.
آنژیو (آنژیوگرافی) یک روش تشخیصی است که برای بررسی ساختار داخلی رگهای قلب انجام میشود. اما وقتی در میان مردم از «عمل آنژیو» صحبت میشود، معمولاً منظور روشهای درمانی مداخلهای مانند بالون و استنت است که همراه با تشخیص انسداد رگ انجام میشوند. این روش از طریق کاتتری انجام میشود که با ورود از کشاله ران یا مچ دست داخل رگ قرار داده میشود. در طول عمل با تزریق ماده حاجب، رگ‌ها تصویربرداری میشوند. اگر انسداد وجود داشته باشد، با بالون باز میشود یا استنت گذاشته میشود. آنژیو ممکن است هم با هدف تشخیص و هم با هدف درمان انجام شود و معمولاً با بیحسی موضعی و در حالی که بیمار هوشیار است انجام میشود.
عمل آنژیو در زنان چگونه انجام میشود؟
عمل آنژیو در زنان اساساً مشابه مردان انجام میشود. اما به دلیل برخی تفاوت‌های آناتومیک و هورمونی ممکن است به دقت بیشتری نیاز داشته باشد. رگهای قلب در زنان معمولاً باریک‌ترند. بنابراین در روند قرار دادن کاتتر دقت بیشتری لازم است. همچنین شکایت‌های درد قفسه سینه در زنان گاهی بیش از انسداد کلاسیک رگ، ممکن است به اختلال عملکرد عروق کوچک (میکروواسکولار) یا اسپاسم‌ها مربوط باشد. این شرایط همیشه در تصاویر کلاسیک آنژیو به‌وضوح دیده نمی‌شوند.
بنابراین آنژیویی که در بیماران زن انجام میشود باید نه‌تنها باز بودن رگ، بلکه دینامیک جریان خون و منشأ علائم را نیز با جزئیات ارزیابی کند. این عمل اغلب از راه مچ دست انجام میشود، اما گاهی راه کشاله ران ترجیح داده میشود. زنان ممکن است پس از آنژیو بیشتر مستعد کبودی، اسپاسم رگ و درد باشند. به همین دلیل مدت استراحت پس از عمل کمی با حساسیت بیشتری مدیریت میشود.
عمل آنژیو در مردان چگونه انجام میشود؟
عمل آنژیو در مردان مطابق با روشهای استاندارد انجام میشود. از آنجا که بیماری عروق کرونر معمولاً در سنین پایین‌تر و با انسدادهای آشکارتر رگ بروز می‌کند، آنژیو روشی است که برای تشخیص و مداخله بهطور مکرر به کار گرفته میشود. با این عمل که از ناحیه مچ دست یا کشاله ران انجام میشود، تنگی‌ها یا انسدادهای رگهای قلب به‌وضوح قابل تصویربرداری‌اند.
از آنجا که ساختار رگ‌ها در مردان معمولاً پهن‌تر است، روند پیش بردن کاتتر ممکن است از نظر فنی آسان‌تر باشد. بسته به میزان انسداد شناسایی‌شده، ممکن است تنها آنژیوی تشخیصی انجام شود یا در همان جلسه با گذاشتن استنت مداخله انجام شود. روند بهبود پس از عمل بسته به وضعیت کلی سلامت و روش انجام متفاوت است، اما بیشتر بیماران ممکن است طی چند روز به فعالیت‌های روزمره خود بازگردند.
عمل آنژیو در سالمندان چگونه انجام میشود؟
آنژیوهایی که در گروه سنی بالا انجام میشوند به دقت ویژه و ارزیابی چندرشته‌ای نیاز دارند. از آنجا که در بیماران سالمند اغلب بیماری‌های مزمن همراهی مانند فشار خون بالا، دیابت و نارسایی کلیه وجود دارد، تحلیل خطر پیش از عمل اهمیت دارد. از آنجا که دیواره رگ‌ها با افزایش سن سفت میشوند و انعطاف‌پذیری خود را از دست می‌دهند، پیش بردن کاتتر باید با دقت بیشتری انجام شود. همچنین از آنجا که استفاده از ماده حاجب ممکن است بر عملکرد کلیه‌ها اثر بگذارد، خطر نفروپاتی ناشی از ماده حاجب نیز در نظر گرفته میشود.
در این گروه سنی ممکن است اغلب به‌جای مچ دست (شریان رادیال)، ورود از کشاله ران (شریان فمورال) ترجیح داده شود. زیرا رگهای مچ دست ممکن است با افزایش سن باریک‌تر شده باشند. اما در مراکز باتجربه، آنژیو از راه مچ دست همچنان با اطمینان قابل انجام است. پس از عمل، خونریزی، کبودی و روند بهبود ممکن است طولانی‌تر باشد. برای بیماران سالمند ممکن است پیگیری دقیق پیش و پس از آنژیو، روشهای مداخلهای کم‌خطر و برنامه‌ریزی برای بستری کوتاه‌مدت لازم باشد.
عمل آنژیو چگونه انجام میشود؟
در طول عمل، بیمار بیدار است و بیحسی موضعی انجام میشود. یعنی ناحیه‌ای که عمل در آن انجام میشود (مچ دست یا کشاله ران) بی‌حس میشود. معمولاً از رگی در مچ دست (شریان رادیال) یا کشاله ران (شریان فمورال) ورود انجام میشود. از این نقطه، کاتتر که لوله‌ای بسیار باریک و انعطاف‌پذیر است، از طریق رگ‌ها به سمت قلب هدایت میشود.
وقتی کاتتر به رگهای قلب رسید، از درون آن ماده حاجب (رنگ) تزریق میشود. این ماده رگ‌ها را در دستگاه اشعه ایکس قابل مشاهده می‌کند. باز بودن رگ‌ها و وجود یا نبود تنگی یا انسداد به‌وضوح ارزیابی میشود. اگر در رگ تنگی جدی وجود داشته باشد، ممکن است در همان جلسه گشاد کردن با بالون (آنژیوپلاستی) انجام شود و در صورت لزوم با گذاشتن استنت رگ باز نگه داشته شود. عمل حدود ۱۵–۴۵ دقیقه طول میکشد. پس از آن بیمار چند ساعت تحت نظر نگه داشته میشود. بسته به وسعت مداخله، مدت بستری در بیمارستان از ۱ روز بیشتر نمی‌شود. مدت بهبود پس از عمل معمولاً کوتاه است.
خطرات عمل آنژیو کدام‌اند؟
آنژیو امروزه روشی بسیار ایمن شمرده میشود و بهطور مکرر انجام میشود. اما مانند هر مداخله پزشکی دیگری، برخی خطرات و عوارض جانبی نیز وجود دارد. بیشتر این خطرات نادرند و در صورت بروز معمولاً قابل درمان‌اند.
خطرات ممکن است بسته به عواملی مانند سن بیمار، بیماری‌های همراه (برای مثال دیابت، نارسایی کلیه)، ساختار رگ‌ها و راه ورود به‌کاررفته (مچ دست یا کشاله ران) متفاوت باشند. به‌ویژه در بیماران سالمند یا کسانی که سابقه استنت، بای‌پس یا نارسایی قلبی دارند، خطر عوارض ممکن است کمی بیشتر باشد. خطرات احتمالی عمل آنژیو عبارت‌اند از:
- خونریزی و کبودی: ممکن است به دلیل آسیب رگ در ناحیه ورود ایجاد شود.
- انسداد یا اسپاسم رگ: با حرکت کاتتر در رگ ممکن است اسپاسم موقت ایجاد شود.
- خطر عفونت: به‌ندرت ممکن است در ناحیه ورود عفونت ایجاد شود.
- واکنش آلرژیک: ممکن است واکنش‌هایی مانند بثورات پوستی و تنگی نفس در برابر ماده حاجب دیده شود.
- اختلال در عملکرد کلیه‌ها: ماده حاجب به‌ویژه در افرادی که بیماری کلیوی دارند خطرناک است.
- اختلالات ریتم قلب: از آنجا که کاتتر نزدیک قلب کار می‌کند، ممکن است مشکلات ریتمی کوتاه‌مدت ایجاد شود.
- پارگی رگ (بسیار نادر): به‌ویژه در رگهای آهکی‌شده، عارضه‌ای جدی اما نادر است.
- تشکیل لخته: هنگام حرکت کاتتر ممکن است لخته تشکیل شود و باعث آمبولی شود.
- سکته مغزی یا حمله قلبی (بسیار نادر): به‌ویژه در بیماران سالمند و پرخطر، در صورت رها شدن لخته در رگ در طول عمل ممکن است ایجاد شود.
پس از عمل آنژیو چه باید کرد؟
پیگیری دقیق و توجه به سبک زندگی پس از آنژیو، روند بهبود را تسریع می‌کند و از عوارض احتمالی جلوگیری می‌کند. با وارد کردن فشار بر ناحیه‌ای که در طول عمل از آن ورود انجام شده (مچ دست یا کشاله ران)، خونریزی متوقف میشود. این ناحیه معمولاً با بانداژ ثابت میشود. در ساعات نخست بیمار تحت نظر نگه داشته میشود و محل ورود رگ بررسی میشود. در ۲۴ ساعت نخست پس از عمل باید از بلند کردن اجسام سنگین، حرکات ناگهانی و ایستادن طولانی‌مدت پرهیز کرد. اگر راه ورود کشاله ران باشد، تا چند روز بالا و پایین رفتن از پله، انجام ورزشهای سنگین و نشستن طولانی‌مدت توصیه نمی‌شود.
کبودی خفیف، سفتی یا درد در ناحیه ورود طبیعی است. اما اگر این علائم افزایش یابند، حتماً باید به پزشک مراجعه کرد. نوشیدن آب فراوان در چند روز نخست پس از عمل، دفع ماده حاجب از بدن را آسان‌تر می‌کند.
بهبود پس از عمل آنژیو چند روز طول میکشد؟
اگر عمل با هدف تشخیص انجام شده باشد و مداخله اضافه‌ای (بالون، استنت) انجام نشده باشد، بیماران اغلب ممکن است همان روز مرخص شوند. در آنژیوهایی که از راه مچ دست انجام میشوند، بیمار معمولاً پس از ۴–۶ ساعت می‌تواند راه برود و روز بعد به فعالیت‌های معمول خود بازگردد. در مداخلاتی که از ناحیه کشاله ران انجام میشوند، مدت بهبود ممکن است کمی طولانی‌تر باشد. استراحت در بستر ممکن است ۶–۱۲ ساعت طول بکشد و آزادی کامل حرکت طی ۲–۳ روز به دست می‌آید.
اگر در طول آنژیو استنت گذاشته شده یا بالون به کار رفته باشد، ممکن است لازم باشد چند روز دیگر دقت بیشتری شود. در این صورت پرهیز از ورزشهای سنگین تا ۱ هفته و ادامه منظم داروهایی که پزشک تجویز کرده است اهمیت دارد. باید محل زخم تمیز نگه داشته شود و علائم تورم و کبودی پایش شود. بهطور کلی مدت بهبود کامل پس از آنژیو بین ۳ تا ۷ روز متغیر است. اما از آنجا که علت بیماری قلبی از بین نمی‌رود، تغییرات سبک زندگی و معاینات منظم کلید سلامت پایدار است.
پزشکان حوزه «بیماری‌های قلبی» در آنادولو
پرسش‌های متداول
عمل آنژیو چیست؟
آنژیو (آنژیوگرافی) روشی تشخیصی برای بررسی ساختار داخلی رگهای قلب است؛ اما در میان مردم «عمل آنژیو» معمولاً به روشهای مداخلهای مانند بالون و استنت گفته میشود که همراه با تشخیص انسداد رگ انجام میشوند.
آنژیو چگونه انجام میشود؟
بیمار بیدار است و بیحسی موضعی انجام میشود؛ کاتتر از رگ مچ دست یا کشاله ران به سمت قلب هدایت میشود، ماده حاجب تزریق میشود و در صورت تنگی جدی در همان جلسه آنژیوپلاستی با بالون و در صورت لزوم استنتگذاری انجام میشود.
خطرات آنژیو کدام‌اند؟
خونریزی و کبودی، اسپاسم رگ، عفونت، واکنش آلرژیک به ماده حاجب، اختلال عملکرد کلیه، اختلالات ریتم قلب، تشکیل لخته و در موارد بسیار نادر پارگی رگ، سکته مغزی یا حمله قلبی از خطرات احتمالی هستند.
بهبود پس از آنژیو چند روز طول میکشد؟
در آنژیوی تشخیصی بیمار اغلب همان روز مرخص میشود؛ بهطور کلی بهبود کامل پس از آنژیو بین ۳ تا ۷ روز متغیر است و اگر استنت یا بالون گذاشته شده باشد، باید تا ۱ هفته از ورزشهای سنگین پرهیز کرد.
منابع
این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین می‌کند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.