سندرم حاد کرونری (ACS) وضعیتی اورژانسی است که با کاهش شدید یا قطع ناگهانی جریان خون در شریان‌های کرونری، اغلب به دلیل پارگی پلاک و تشکیل لخته، ایجاد می‌شود و شامل STEMI، NSTEMI و آنژین ناپایدار است. درد فشارنده قفسه سینه بیش از ۲۰ دقیقه، تنگی نفس و تعریق سرد از علائم آن است و مداخله سریع، به‌ویژه آنژیوپلاستی و استنت در STEMI، شانس زنده ماندن را افزایش می‌دهد.
سندرم حاد کرونری (ACS) به مجموعه‌ای از وضعیت‌های بالینی گفته می‌شود که در نتیجه کاهش ناگهانی و شدید جریان خون یا انسداد کامل در شریان‌های کرونری تغذیه‌کننده قلب ایجاد می‌شوند و نیاز به مداخله فوری دارند. این سندرم با اکسیژن‌رسانی ناکافی به عضله قلب، خطر آسیب میوکارد و مرگ را ایجاد می‌کند. ACS که یکی از حیاتی‌ترین فوریت‌های قلبی است، به‌ویژه با علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس و تعریق بروز می‌کند. از آنجا که زمان در تشخیص و درمان بسیار مهم است، مداخله در ۹۰ دقیقه نخست که «ساعت طلایی» نامیده می‌شود، شانس زنده ماندن بیمار را تا حد زیادی افزایش می‌دهد. سندرم حاد کرونری علاوه بر انفارکتوس میوکارد که در میان مردم به «حمله قلبی» یا «سکته قلبی» معروف است، دیگر وضعیت‌های جدی آسیب‌رسان به عضله قلب را نیز در بر می‌گیرد.
سندرم حاد کرونری چیست؟
سندرم حاد کرونری یک وضعیت اورژانسی قلبی است که با قطع ناگهانی یا کاهش شدید جریان خون در شریان‌های کرونری، که نیاز قلب به اکسیژن را تأمین می‌کنند، ایجاد می‌شود. این وضعیت معمولاً در نتیجه پارگی، ترک خوردن یا انسداد پلاک‌های آترواسکلروتیک شریان‌های کرونری با لخته رخ می‌دهد. اختلال در جریان خون باعث می‌شود عضله قلب بدون اکسیژن بماند و ظرف چند دقیقه آسیب ببیند. ACS ممکن است به سه شکل اصلی دیده شود: انفارکتوس میوکارد با بالا رفتن قطعه ST (STEMI)، انفارکتوس میوکارد بدون بالا رفتن قطعه ST (NSTEMI) و آنژین ناپایدار. هر سه شکل نیاز به تشخیص و درمان فوری دارند.
سندرم حاد کرونری به چه دلیل ایجاد می‌شود؟
علت اصلی ACS رویدادی است که جریان خون شریان‌های کرونری را محدود یا کاملاً قطع می‌کند. این علت‌ها بیشتر پارگی پلاک آترواسکلروتیک و تشکیل لخته هستند. اما سازوکارهای دیگری نیز ممکن است به این وضعیت منجر شوند:
- آترواسکلروز: تشکیل پلاک در نتیجه تجمع کلسترول در دیواره رگ و پارگی پلاک.
- تشکیل ترومبوس (لخته): انسداد رگ با لخته پس از پاره شدن پلاک.
- اسپاسم شریان کرونری: تنگ شدن ناگهانی و موقت رگ (به‌ویژه تحت تأثیر استرس و هوای سرد).
- اختلال عملکرد اندوتلیوم: مختل شدن جریان خون در نتیجه ناتوانی سطح داخلی رگ در انجام وظیفه خود.
- علل نادر: التهاب رگ‌ها (واسکولیت)، ضربه، مصرف کوکائین، ناهنجاری‌های مادرزادی کرونری.
علائم سندرم حاد کرونری کدام‌اند؟
علائم ACS با بی‌اکسیژن ماندن عضله قلب ظاهر می‌شوند و اغلب شروع ناگهانی دارند. اگرچه علائم بسته به نوع وضعیت و سلامت کلی بیمار متفاوت است، به‌ویژه با احساس فشار، سوزش یا فشردگی در ناحیه قفسه سینه مشخص می‌شوند. علائم در بسیاری از موارد ممکن است در هنگام فعالیت بدنی، استرس شدید یا حتی در حال استراحت آغاز شوند.
- درد قفسه سینه: معمولاً بیش از ۲۰ دقیقه طول می‌کشد و حالت فشارنده، سوزشی یا فشاری دارد؛ از وسط قفسه سینه شروع می‌شود و ممکن است به بازو، گردن، فک و پشت انتشار یابد.
- تنگی نفس: با کاهش قدرت پمپاژ عضله قلب، مایع در ریه‌ها تجمع می‌یابد.
- تعریق سرد و بی‌حالی: با افت ناگهانی فشار خون ظاهر می‌شود.
- تهوع و استفراغ: به‌ویژه در انفارکتوس‌های دیواره تحتانی شایع است.
- سرگیجه، غش: به کاهش جریان خون به مغز مربوط است.
- اضطراب و ترس از مرگ: پاسخ استرس حاد بدن.
- علائم غیرتیپیک: به‌ویژه در بیماران سالمند، دیابتی و زنان ممکن است تنها با خستگی، سوزش معده یا کمردرد همراه باشد.
انواع سندرم حاد کرونری کدام‌اند؟
سندرم حاد کرونری بر اساس وضعیت بالینی و یافته‌های نوار قلب به سه شکل اصلی طبقه‌بندی می‌شود. هر کدام درجه فوریت و رویکرد درمانی متفاوتی دارند:
- انفارکتوس میوکارد با بالا رفتن قطعه ST (STEMI): با انسداد ناگهانی و کامل شریان کرونری تغذیه‌کننده عضله قلب ایجاد می‌شود. در نوار قلب بالا رفتن آشکار قطعه ST دیده می‌شود. لخته باید به‌طور فوری حل شود یا به‌صورت مکانیکی خارج گردد.
- انفارکتوس میوکارد بدون بالا رفتن قطعه ST (NSTEMI): در شریان کرونری انسداد نسبی وجود دارد و قطعه ST طبیعی است یا افت خفیف نشان می‌دهد. آسیب عضله قلب آشکار است و با بالا بودن تروپونین در آزمایش خون مشخص می‌شود.
- آنژین ناپایدار: درد قفسه سینه‌ای است که در حال استراحت یا با فعالیت فزاینده ظاهر می‌شود. مقادیر تروپونین طبیعی است، اما انسداد رگ تمایل به پیشرفت دارد و ممکن است به STEMI تبدیل شود.
عوامل خطر سندرم حاد کرونری کدام‌اند؟
در ایجاد ACS هم عوامل خطر قابل تغییر و هم عوامل خطر غیرقابل تغییر نقش دارند. عوامل خطر بیماری در زیر فهرست شده‌اند:
- کلسترول بالا
- فشار خون بالا
- دیابت
- چاقی و کم‌تحرکی
- تغذیه نامتعادل، مصرف زیاد نمک و چربی‌های اشباع
- استرس و افسردگی
- سن بالا
- جنسیت
- سابقه خانوادگی بیماری قلبی در سنین پایین
- استعداد ژنتیکی
سندرم حاد کرونری به چند نوع تقسیم می‌شود؟
در عمل، ACS به سه زیرگروه اصلی تقسیم می‌شود. این تقسیم‌بندی با یافته‌های نوار قلب و سطح تروپونین انجام می‌شود. رویکرد درمانی بیماری بسته به زیرگروه متفاوت است:
- STEMI: انسداد کامل رگ، نیاز به مداخله فوری دارد.
- NSTEMI: انسداد نسبی و آسیب میوکارد وجود دارد.
- آنژین ناپایدار: آسیب میوکارد وجود ندارد، اما خطر بالاست.
سندرم حاد کرونری چگونه تشخیص داده می‌شود؟
در تشخیص، شرح حال بالینی، معاینه فیزیکی، آزمایش‌های آزمایشگاهی و روش‌های تصویربرداری با هم ارزیابی می‌شوند. روش‌های مورد استفاده در تشخیص عبارت‌اند از:
- الکتروکاردیوگرافی (ECG): تغییرات قطعه ST، وجود موج Q.
- آزمایش‌های خون: اندازه‌گیری آنزیم‌های عضله قلب مانند تروپونین و CK-MB.
- اکوکاردیوگرافی: بررسی قدرت پمپاژ قلب و اختلالات حرکت دیواره.
- آنژیوگرافی کرونری: محل و میزان انسداد رگ را نشان می‌دهد.
- رادیوگرافی قفسه سینه: برای ارزیابی نارسایی قلبی همراه یا دیگر بیماری‌های قفسه سینه به کار می‌رود.
درمان سندرم حاد کرونری
درمان بر باز کردن انسداد و برقراری دوباره جریان خون به عضله قلب متمرکز است. اگر اشباع اکسیژن پایین باشد، اکسیژن‌درمانی انجام می‌شود. درمان کنترل درد انجام می‌شود. علاوه بر این، روش‌های زیر نیز ممکن است برای درمان ترجیح داده شوند:
- مداخله کرونری از راه پوست اولیه (آنژیوپلاستی + استنت): در STEMI انتخاب نخست است.
- درمان ترومبولیتیک: اگر امکان آنژیوگرافی وجود نداشته باشد، داروهای حل‌کننده لخته تجویز می‌شوند.
سندرم حاد کرونری یکی از فوری‌ترین و حیاتی‌ترین وضعیت‌های بیماری‌های قلب و عروق است. تشخیص زودهنگام و مداخله سریع با به حداقل رساندن آسیب عضله قلب، هم طول عمر و هم کیفیت زندگی را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد. هنگامی که علائم هشداری مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس، تعریق سرد یا خستگی ناگهانی ظاهر می‌شوند، مراجعه بدون اتلاف وقت به خدمات اورژانس مؤثرترین راه جلوگیری از پیامدهای مرگبار است. آگاهی از عوامل خطر، انجام معاینات منظم قلب، تغذیه سالم و پیروی از سبک زندگی فعال، نقش حیاتی در پیشگیری از این سندرم و دیگر بیماری‌های قلبی-عروقی دارد.
پزشکان حوزه «جراحی قلب و عروق» در آنادولو
پرسش‌های متداول
سندرم حاد کرونری چیست؟
وضعیتی اورژانسی قلبی است که با قطع ناگهانی یا کاهش شدید جریان خون در شریان‌های کرونری، معمولاً در اثر پارگی پلاک آترواسکلروتیک و تشکیل لخته، ایجاد می‌شود.
علائم سندرم حاد کرونری کدام‌اند؟
درد فشارنده یا سوزشی قفسه سینه بیش از ۲۰ دقیقه که ممکن است به بازو، گردن، فک و پشت انتشار یابد، تنگی نفس، تعریق سرد، تهوع، سرگیجه و اضطراب؛ در سالمندان، دیابتی‌ها و زنان ممکن است علائم غیرتیپیک باشد.
انواع سندرم حاد کرونری کدام‌اند؟
انفارکتوس میوکارد با بالا رفتن قطعه ST (STEMI) با انسداد کامل، انفارکتوس بدون بالا رفتن قطعه ST (NSTEMI) با انسداد نسبی و آسیب میوکارد، و آنژین ناپایدار بدون آسیب میوکارد اما با خطر بالا.
سندرم حاد کرونری چگونه درمان می‌شود؟
درمان بر باز کردن انسداد متمرکز است؛ مداخله کرونری از راه پوست اولیه (آنژیوپلاستی و استنت) در STEMI انتخاب نخست است و در صورت نبود امکان آنژیوگرافی، داروهای حل‌کننده لخته تجویز می‌شوند.
منابع
این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین می‌کند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.