سرطان کولورکتال سرطانی است که در کولون و رکتوم ایجاد میشود و معمولاً از پولیپ‌های خوش‌خیم دیواره روده آغاز میشود. کولونوسکوپی مؤثرترین روش تشخیص آن است و جراحی رایج‌ترین روش درمان به شمار می‌رود. در صورت تشخیص زودهنگام، شانس درمان بسیار بالاست.
سرطان کولورکتال سرطانی است که در بافت‌های کولون (روده بزرگ) و رکتوم (بخش انتهایی روده بزرگ) ایجاد میشود و یکی از شایع‌ترین انواع سرطان در سراسر جهان است. این سرطان معمولاً با توده‌های خوشخیمی به نام پولیپ در دیواره روده آغاز میشود و ممکن است با گذشت زمان به سرطان تبدیل شود. در صورت تشخیص زودهنگام، شانس درمان بسیار بالاست.
سرطان کولورکتال چیست؟
سرطان کولورکتال نوعی سرطان است که با رشد غیرطبیعی سلول‌های کولون (روده بزرگ) و رکتوم (بخش انتهایی روده بزرگ) آغاز میشود. معمولاً با رشدهای کوچک خوشخیمی به نام پولیپ در دیواره روده شروع میشود. این پولیپ‌ها ممکن است با گذشت زمان بزرگ شوند و به تومورهای بدخیم تبدیل شوند و در صورت عدم درمان، به بافت‌های اطراف، غدد لنفاوی و اندام‌های دوردست گسترش یابند.
سرطان کولورکتال در بخش انتهایی دستگاه گوارش ایجاد میشود. این سرطان یکی از شایع‌ترین انواع سرطان در سراسر جهان است و هم در مردان و هم در زنان به‌طور گسترده دیده میشود. در افراد بالای ۵۰ سال بیشتر تشخیص داده میشود. در صورت تشخیص زودهنگام، بیماری‌ای قابل درمان است. غربالگری‌های منظم و سبک زندگی سالم برای پیشگیری و تشخیص زودهنگام سرطان کولورکتال اهمیت دارند.
علائم سرطان کولورکتال چیست؟
علائم این سرطان ممکن است بسته به اندازه سرطان، محل آن و مرحله بیماری متفاوت باشد. در مراحل اولیه ممکن است هیچ علامتی دیده نشود. اما با پیشرفت بیماری، تغییراتی در عادات رودهای و ناراحتی‌های جسمی بروز می‌کند. به همین دلیل، هنگام مشاهده علائم زیر، مراجعه بی‌درنگ به پزشک اهمیت دارد. علائم سرطان کولورکتال را می‌توان چنین برشمرد:
- تغییر در عادات رودهای: اسهال، یبوست یا تغییرات مداوم در قوام مدفوع.
- خون در مدفوع: مشاهده خون قرمز روشن یا تیره‌رنگ.
- درد و نفخ شکم: دردهای کرامپی که به‌ویژه پس از غذا خوردن تشدید می‌شوند یا احساس نفخ دائمی.
- درد یا ناراحتی در مقعد: دردی که در حین یا پس از دفع مدفوع ایجاد میشود.
- احساس تخلیه ناکامل: احساس اینکه روده‌ها به‌طور کامل تخلیه نشده‌اند.
- کاهش وزن بیدلیل: کاهش وزن در مدت کوتاه، بدون رژیم یا ورزش آگاهانه.
- کمخونی (آنمی): کمبود آهن که به علائمی مانند بی‌حالی، خستگی و رنگ‌پریدگی منجر میشود.
- علائم انسداد روده: در مراحل پیشرفته، درد شدید و استفراغ به دلیل مسدود شدن عبور مدفوع.
این علائم ممکن است تنها مختص سرطان کولورکتال نباشند و در سایر بیماری‌های روده نیز دیده شوند. اما در صورت پایدار بودن علائم، مراجعه به پزشک برای تشخیص زودهنگام ضروری است.
علت سرطان کولورکتال چیست؟
این سرطان در نتیجه ترکیب استعداد ژنتیکی و عوامل محیطی بروز می‌کند. سرطان زمانی ایجاد میشود که سلول‌های بافت کولون یا رکتوم به دلیل آسیب واردشده به ماده ژنتیکی‌شان به‌طور کنترل‌نشده تکثیر شوند. این تغییرات سلولی معمولاً در نتیجه پیر شدن سلول‌های سالم، اثر عوامل محیطی یا جهش‌های ژنتیکی رخ می‌دهند.
عوامل ژنتیکی در صورت وجود سابقه خانوادگی سرطان کولورکتال، خطر را افزایش می‌دهند. به‌ویژه سندرم‌های ارثی مانند پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی (FAP) یا سرطان کولورکتال ارثی غیرپولیپوزی (HNPCC) خطر سرطان را به میزان زیادی بالا می‌برند. از عوامل محیطی و مرتبط با سبک زندگی می‌توان به رژیم غذایی کم‌فیبر و پرچرب، مصرف بیش از حد گوشت قرمز یا غذاهای فرآوری‌شده، چاقی و کم‌تحرکی اشاره کرد. همچنین وجود پولیپ در روده‌ها و بیماری‌های التهابی طولانی‌مدت روده نقش مهمی در ایجاد سرطان کولورکتال دارند. افزایش سن نیز یکی دیگر از عوامل خطر است. سرطان کولورکتال در افراد بالای ۵۰ سال بیشتر دیده میشود. به همین دلیل، افرادی که استعداد ژنتیکی دارند یا در معرض عوامل خطر یادشده هستند، نباید آزمایش‌های غربالگری منظم را نادیده بگیرند.
سرطان کولورکتال چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص سرطان کولورکتال با کنار هم قرار دادن شکایات بیمار، سابقه پزشکی و روش‌های تشخیصی مختلف انجام میشود. از آنجا که تشخیص زودهنگام موفقیت درمان را افزایش می‌دهد، هنگام مشاهده علائم یا برای کسانی که عوامل خطر دارند، غربالگری منظم توصیه میشود. روش‌های مورد استفاده در تشخیص سرطان کولورکتال عبارت‌اند از:
معاینه فیزیکی و آزمایش‌ها
پزشک علائم بیمار و سابقه سرطان در خانواده را ارزیابی می‌کند. در معاینه فیزیکی، تورم‌های ناحیه شکم بررسی میشود و با معاینه رکتال، وجود توده‌های غیرطبیعی کنترل میشود. سپس پزشک ممکن است آزمایش‌های زیر را درخواست کند:
- آزمایش خون مخفی در مدفوع (FOBT): برای شناسایی خونریزی‌هایی به کار می‌رود که با چشم در مدفوع دیده نمی‌شوند.
- آزمایش ایمونوشیمیایی مدفوع (FIT): خون را در مدفوع با حساسیت بیشتری شناسایی می‌کند. این آزمایش‌ها می‌توانند به شناسایی سرطان در مراحل اولیه کمک کنند.
کولونوسکوپی
مؤثرترین روش در تشخیص سرطان کولورکتال است. با کمک یک لوله نازک و انعطاف‌پذیر و یک دوربین، تمام کولون و رکتوم بررسی میشود. اگر بافت‌های مشکوک یا پولیپ شناسایی شوند، می‌توان در همان مرحله بیوپسی گرفت.
سیگموئیدوسکوپی و تصویربرداری
برای بررسی بخش پایینی کولون و رکتوم به کار می‌رود. تهاجم کمتری دارد اما امکان ارزیابی تمام کولون را نمی‌دهد. با این حال ممکن است روش‌های تصویربرداری زیر نیز درخواست شوند:
- کولونوگرافی CT (کولونوسکوپی مجازی): تصویری سه‌بعدی از کولون ایجاد می‌کند و تومورها را مشخص می‌کند.
- تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI): برای ارزیابی میزان گسترش سرطان به کار می‌رود.
- توموگرافی گسیل پوزیترون (PET): برای شناسایی متاستازها ترجیح داده میشود.
بیوپسی
بافت‌هایی که در جریان کولونوسکوپی گرفته می‌شوند در آزمایشگاه بررسی می‌شوند و وجود سلول‌های سرطانی تأیید میشود. این کار برای تشخیص قطعی ضروری است.
آزمایش‌های خون
نشانگرهای توموری مانند CEA (آنتی‌ژن کارسینوامبریونیک) می‌توانند برای پایش وجود سرطان و پاسخ به درمان به کار روند.
روش‌های درمان سرطان کولورکتال کدام‌اند؟
برای درمان سرطان کولورکتال می‌توان روش‌های مختلفی مانند جراحی، شیمی‌درمانی، رادیوتراپی و درمان‌های هدفمند را به کار برد. در مواردی که زود تشخیص داده می‌شوند درمان ساده‌تر و مؤثرتر است، در حالی که در مراحل پیشرفته ممکن است ترکیبی از چند روش لازم باشد. جراحی رایج‌ترین روش درمان سرطان کولورکتال است. در مراحل اولیه، پولیپ یا تومور سرطانی را می‌توان از کولون یا رکتوم برداشت. در مراحل پیشرفته‌تر، بخشی از قسمت درگیر روده برداشته میشود و غدد لنفاوی اطراف نیز پاکسازی می‌شوند. در صورت لزوم، ممکن است کولوستومی دائمی یا موقت انجام شود.
عوامل خطر سرطان کولورکتال کدام‌اند؟
یکی از مهم‌ترین عوامل خطر، سن بالاست. سرطان کولورکتال معمولاً در افراد بالای ۵۰ سال بیشتر دیده میشود. در افرادی که سابقه خانوادگی سرطان کولورکتال یا پولیپ دارند، خطر ابتلا به این نوع سرطان افزایش می‌یابد. همچنین سندرم‌های ژنتیکی می‌توانند خطر را به میزان قابل توجهی افزایش دهند. عادات غذایی نیز در ایجاد این نوع سرطان مؤثرند. رژیم‌های کم‌فیبر و پرچرب و مصرف گوشت قرمز و غذاهای فرآوری‌شده می‌توانند خطر سرطان کولورکتال را افزایش دهند. همچنین عوامل مرتبط با سبک زندگی مانند چاقی و کم‌تحرکی از دیگر عوامل مهمی هستند که خطر را بالا می‌برند. در افرادی که به بیماری‌های التهابی طولانی‌مدت روده (برای مثال کولیت اولسراتیو و بیماری کرون) مبتلا هستند نیز خطر ایجاد سرطان بالاست. همچنین مشکلات سلامت مزمن مانند دیابت نوع ۲ نیز می‌توانند این خطر را افزایش دهند. برای کاهش خطر سرطان کولورکتال، داشتن سبک زندگی سالم، ورزش منظم و انجام بدون وقفه آزمایش‌های غربالگری اهمیت بسیار زیادی دارد.
هیئت تحریریه Anadolu Medical Center
پزشکان حوزه «بیماری‌های گوارش» در آنادولو
پرسش‌های متداول
سرطان کولورکتال چگونه آغاز میشود؟
معمولاً با رشدهای کوچک خوشخیمی به نام پولیپ در دیواره روده آغاز میشود که ممکن است با گذشت زمان به تومور بدخیم تبدیل شوند.
علائم سرطان کولورکتال چیست؟
تغییر در عادات رودهای، خون در مدفوع، درد و نفخ شکم، احساس تخلیه ناکامل، کاهش وزن بیدلیل و کمخونی از علائم آن هستند؛ در مراحل اولیه ممکن است علامتی وجود نداشته باشد.
مؤثرترین روش تشخیص سرطان کولورکتال چیست؟
کولونوسکوپی مؤثرترین روش است؛ در آن تمام کولون و رکتوم بررسی میشود و در صورت مشاهده بافت مشکوک یا پولیپ، در همان مرحله بیوپسی گرفته میشود.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر سرطان کولورکتال هستند؟
افراد بالای ۵۰ سال، کسانی که سابقه خانوادگی سرطان کولورکتال یا پولیپ دارند، مبتلایان به سندرم‌های ژنتیکی یا بیماری‌های التهابی روده و افراد چاق و کم‌تحرک در معرض خطر بیشتری هستند.
منابع
این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین می‌کند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.