سرطان مقعد نوع نادری از سرطان است که با تکثیر کنترل‌نشده سلول‌های کانال مقعد ایجاد میشود و بیشتر از نوع کارسینوم سلول سنگفرشی است. مهمترین علت آن عفونت HPV پرخطر است و علائمی مانند خونریزی، درد، خارش و توده در مقعد دارد که ممکن است با بواسیر اشتباه گرفته شود. قطعی‌ترین روش تشخیص بیوپسی است و پرتودرمانی، شیمیدرمانی و جراحی رایجترین درمان‌ها هستند.
سرطان مقعد نوع نادری از سرطان است که با تومورهای بدخیم ایجادشده در ناحیه مقعد، یعنی بخش انتهایی روده بزرگ، مشخص میشود. مقعد که در بخش انتهایی دستگاه گوارش قرار دارد، ساختاری است که دفع مدفوع از بدن را ممکن می‌سازد. سلول‌های سرطانی که در سلول‌های کانال مقعد به‌طور کنترل‌نشده تکثیر می‌شوند، ممکن است به بافت‌ها گسترش یابند و به مشکلات جدی سلامتی منجر شوند.
سرطان مقعد چیست؟
نوعی سرطان است که با تکثیر کنترل‌نشده سلول‌هایی که سطح داخلی کانال مقعد را می‌پوشانند ایجاد میشود. در حالت عادی، سلول‌های بدن با تقسیم در یک نظم مشخص نو می‌شوند؛ اما به دلیل برخی عوامل ژنتیکی و محیطی، سلول‌ها ممکن است به‌طور غیرطبیعی شروع به تقسیم کنند و تومور تشکیل دهند. بیشتر سرطان‌های مقعد از نوع سلولی به نام کارسینوم سلول سنگفرشی منشأ می‌گیرند. اگرچه این بیماری در زنان شایع‌تر از مردان است، همه در معرض خطر هستند. بهویژه در افرادی که عفونت HPV پرخطر دارند، احتمال ایجاد سرطان مقعد افزایش می‌یابد. معاینات منظم پزشکی و تشخیص زودهنگام نقش مهمی در پیشگیری از پیشرفت این بیماری دارند.
سرطان مقعد چگونه خود را نشان می‌دهد؟
این سرطان معمولاً ممکن است در مراحل اولیه علائم آشکاری ایجاد نکند. اما با پیشرفت بیماری، علائمی مانند احساس ناراحتی در مقعد، زور زدن هنگام دفع مدفوع و خونریزی ممکن است ظاهر شود. خارش مداوم، ترشح از مقعد یا احساس تورم می‌توانند وجود بیماری را مطرح کنند. برخی بیماران ممکن است توده سفتی در اطراف مقعد متوجه شوند یا تغییراتی در دفع مدفوع تجربه کنند. درد در مراحل پیشرفته بیماری آشکارتر میشود و گاهی حتی هنگام نشستن نیز ممکن است احساس ناراحتی شود. سرطان مقعد ممکن است با بیماریهای شایع‌تری مانند بواسیر (هموروئید) یا شقاق مقعدی اشتباه گرفته شود. به همین دلیل، هنگام مشاهده ناراحتی طولانی‌مدت مقعد، خونریزی ماندگار یا تغییرات آشکار در عادات دفع مدفوع باید به پزشک مراجعه کرد.
علائم سرطان مقعد چیست؟
علائم ممکن است بسته به اندازه تومور، میزان گسترش و ناحیه‌ای که در آن قرار دارد متفاوت باشد. در مراحل اولیه ممکن است با علائمی مانند ناراحتی خفیف یا خارش شروع شود، در حالی که در مراحل پیشرفته خونریزی، درد و مشکلات دفع مدفوع آشکارتر می‌شوند. در برخی بیماران ممکن است سفتشدگی یا توده قابل لمس در مقعد مشاهده شود. علائم سرطان مقعد را می‌توان این‌گونه برشمرد:
- درد یا احساس فشار در ناحیه مقعد
- خونریزی هنگام یا پس از دفع مدفوع
- احساس سفتشدگی یا توده در اطراف یا داخل مقعد
- خارش و تحریک مزمن
- ترشح یا ترشحات بدبو از مقعد
- تغییر در دفع مدفوع (باریک شدن مدفوع، یبوست یا دوره‌های اسهال)
- احساس عدم تخلیه کامل روده
- در موارد پیشرفته، تورم غدد لنفاوی کشاله ران یا ناحیه مقعد
علل سرطان مقعد چیست؟
این بیماری در نتیجه ترکیبی از استعداد ژنتیکی و عوامل محیطی بروز می‌کند. یکی از مهمترین علل بیماری، عفونت ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) است. HPV، بهویژه انواع پرخطر آن، می‌تواند باعث رشد غیرطبیعی و سرطانی شدن سلول‌های ناحیه مقعد شود. این ویروس که از راه جنسی منتقل میشود، با بخش بزرگی از موارد سرطان مقعد مرتبط است. ضعف سیستم ایمنی، بیماریهای نقص ایمنی مانند HIV (ایدز) یا مصرف داروهای سرکوب‌کننده ایمنی نیز خطر ایجاد سرطان مقعد را افزایش میدهند. تحریک مزمن و طولانی‌مدت مقعد، فیستول‌های مقعدی، بیماریهای التهابی روده (برای مثال بیماری کرون و کولیت اولسراتیو) و عفونت‌های مزمنی که ناحیه مقعد را درگیر می‌کنند نیز می‌توانند ایجاد بیماری را تحریک کنند. با افزایش سن، خطر سرطان مقعد افزایش می‌یابد و بهویژه در افراد بالای ۵۰ سال شایع‌تر است.
تغذیه نامتعادل و مصرف کم غذاهای فیبردار، با تأثیر منفی بر سلامت دستگاه گوارش می‌تواند به بیماریهای روده منجر شود و به‌طور غیرمستقیم خطر سرطان مقعد را افزایش دهد. معاینات منظم پزشکی، عادات زندگی سالم و اقدامات پیشگیرانه مانند واکسن HPV می‌توانند در کاهش خطر سرطان مقعد مؤثر باشند.
چگونه بواسیر را از سرطان تشخیص دهیم؟
بواسیر (هموروئید) و سرطان مقعد به دلیل داشتن علائم مشابه، اغلب با یکدیگر اشتباه گرفته می‌شوند. اگرچه هر دو وضعیت با علائمی مانند خونریزی، درد و احساس ناراحتی در مقعد خود را نشان میدهند، علل زمینه‌ای و روش‌های درمانی آن‌ها متفاوت است. بواسیر وضعیتی است که در نتیجه گشاد شدن و تورم رگ‌های ناحیه مقعد و راست‌روده ایجاد میشود. عواملی مانند یبوست مزمن، نشستن طولانی‌مدت، بلند کردن اجسام سنگین و بارداری می‌توانند ایجاد بواسیر را تحریک کنند. معمولاً هنگام یا پس از دفع مدفوع خونریزی دیده میشود و ممکن است علائمی مانند درد، خارش و تورم همراه آن باشد. سرطان مقعد اما بیماری جدی‌ای است که با رشد غیرطبیعی سلول‌های داخل کانال مقعد ایجاد میشود. با پیشرفت سرطان، ممکن است علائمی مانند سفتشدگی در مقعد، ترشح، درد طولانی‌مدت و زور زدن هنگام دفع مدفوع ظاهر شود. برای افتراق بواسیر از سرطان مقعد، معاینه دقیق پزشکی، معاینه رکتال، آنوسکوپی، بیوپسی و روش‌های تصویربرداری لازم است.
آیا تومور مقعد قابل لمس است؟
در مراحل پیشرفته، ممکن است بهصورت توده‌ای سفت در اطراف مقعد یا داخل کانال مقعد احساس شود. اما همه تومورها ممکن است آن‌قدر سطحی نباشند که با دست لمس شوند. برخی بیماران ممکن است هنگام دفع مدفوع یا هنگام تمیز کردن، سفتی‌ای در ناحیه مقعد متوجه شوند. با این حال، تومورهایی که در بخش‌های داخلیتر یا نواحی عمیق‌تر قرار دارند، تنها با معاینه پزشک یا آزمایش‌های تصویربرداری قابل شناسایی هستند.
آیا سرطان مقعد خطرناک است؟
اگر درمان نشود، بیماری جدی‌ای است که می‌تواند پیشرفت کند و به بافت‌های اطراف و سایر اندام‌ها گسترش یابد. تشخیص زودهنگام بیماری با افزایش موفقیت درمان می‌تواند طول عمر را افزایش دهد. در موارد پیشرفته، ممکن است عوارض جدی مانند انسداد روده، گسترش (متاستاز) و آسیب دائمی روده ایجاد شود. به همین دلیل، مشورت بدون اتلاف وقت بیمارانی که علائم اولیه دارند با یک متخصص اهمیت حیاتی دارد.
روش‌های تشخیص سرطان مقعد
یکی از رایجترین روش‌هایی که برای تشخیص به کار می‌رود، آنوسکوپی یا رکتوسکوپی است. با این روشها، پزشک با بررسی مستقیم کانال مقعد، وجود بافت‌های غیرطبیعی را ارزیابی می‌کند. بیوپسی قطعی‌ترین روش تشخیص است؛ نمونه‌ای که از بافت مشکوک گرفته میشود در آزمایشگاه بررسی میشود تا وجود سلول‌های سرطانی مشخص شود. روش‌های تصویربرداری برای تعیین گسترش سرطان به کار میروند. تکنیک‌هایی مانند توموگرافی کامپیوتری (CT)، تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI) و توموگرافی گسیل پوزیترون (PET) به تعیین اندازه تومور و اینکه آیا به غدد لنفاوی یا سایر اندام‌ها گسترش یافته است یا نه کمک می‌کنند. اگر بیمار علائمی مانند خونریزی غیرطبیعی یا تغییر در عادات دفع مدفوع داشته باشد، با انجام کولونوسکوپی وضعیت کلی روده‌ها نیز ارزیابی میشود.
روش‌های درمان سرطان مقعد
سرطان مقعد نوعی سرطان است که در نتیجه رشد غیرطبیعی سلول‌ها در سطح داخلی کانال مقعد ایجاد میشود و معمولاً با تشخیص زودهنگام قابل درمان است. روش‌های درمانی بسته به مرحله بیماری، اندازه تومور و وضعیت گسترش آن متفاوت است. پرتودرمانی، شیمیدرمانی و مداخله جراحی رایجترین روش‌های درمانی هستند. در مواردی که زود تشخیص داده می‌شوند، با استفاده از درمانهای ترکیبی می‌توان به میزان موفقیت بالایی دست یافت. مناسب‌ترین برنامه درمانی برای بیماران توسط انکولوژیست و جراح تعیین میشود. روش‌های درمان سرطان مقعد عبارت‌اند از:
- پرتودرمانی: سلول‌های تومور با پرتوهای پرانرژی از بین برده می‌شوند.
- شیمیدرمانی: با داروهایی که سلول‌های سرطانی را می‌کشند، پیشرفت بیماری متوقف میشود.
- مداخله جراحی: در موارد پیشرفته، برای برداشتن تومور عمل جراحی انجام میشود.
- درمانهای هدفمند: ممکن است با داروهایی که جهش‌های ژنتیکی خاصی را هدف قرار میدهند انجام شود.
- ایمونوتراپی: هدف آن مبارزه با سلول‌های سرطانی از طریق تقویت سیستم ایمنی است.
- تغییر سبک زندگی: در طول دوره درمان، تغذیه سالم و ورزش منظم توصیه میشود.
- مراقبت تسکینی: در بیماران مراحل پیشرفته، برای تسکین علائم درمانهای حمایتی انجام میشود.
هیئت تحریریه Anadolu Medical Center
پزشکان حوزه «بیماریهای گوارش» در آنادولو
پرسش‌های متداول
چگونه بواسیر را از سرطان مقعد تشخیص دهیم؟
هر دو ممکن است خونریزی و درد ایجاد کنند، اما سفتشدگی، ترشح، درد طولانی و زور زدن هنگام دفع بیشتر مطرحکننده سرطان است. افتراق قطعی با معاینه پزشک، معاینه رکتال، آنوسکوپی، بیوپسی و تصویربرداری انجام میشود.
آیا تومور مقعد قابل لمس است؟
در مراحل پیشرفته ممکن است بهصورت توده سفت احساس شود، اما تومورهای داخلیتر فقط با معاینه پزشک یا تصویربرداری قابل شناسایی هستند.
مهمترین علت سرطان مقعد چیست؟
عفونت ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) بهویژه انواع پرخطر آن؛ ضعف سیستم ایمنی، تحریک مزمن، بیماریهای التهابی روده و سن بالای ۵۰ سال نیز خطر را افزایش میدهند.
سرطان مقعد چگونه درمان میشود؟
پرتودرمانی، شیمیدرمانی و جراحی رایجترین روشها هستند؛ درمانهای هدفمند، ایمونوتراپی و مراقبت تسکینی نیز بسته به مرحله بیماری به کار میروند.
منابع
این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین می‌کند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.