دیورتیکولیت التهاب کیسه‌های کوچکی (دیورتیکول) است که در دیواره روده بزرگ تشکیل میشوند و بیشتر با درد ناحیه چپ و پایین شکم، تب، تهوع و تغییر اجابت مزاج بروز میکند. تشخیص اغلب با سی‌تی‌اسکن شکم قطعی میشود. موارد خفیف به‌صورت سرپایی با آنتی‌بیوتیک و رژیم مایع یا کمفیبر درمان میشوند و موارد عارضه‌دار ممکن است به بستری یا جراحی نیاز داشته باشند.
دیورتیکولیت یک بیماری مهم دستگاه گوارش است که بهویژه در قسمت چپ و پایینی روده بزرگ ایجاد میشود و ممکن است با دردهای ناگهانی یا مکرر شکم خود را نشان دهد. اگرچه اغلب به‌عنوان یک درد شکمی ساده یا مشکل رودهای تلقی میشود، در صورت عدم درمان ممکن است به عوارض جدی منجر شود. دیورتیکولیت معمولاً در سنین بالاتر شایع‌تر است، اما به دلیل عادات غذایی و شیوه زندگی ممکن است در سنین جوانی نیز بروز کند.
دیورتیکولیت چیست؟
دیورتیکولیت بیماری‌ای است که با التهاب کیسه‌های کوچکی (دیورتیکول) که در دیواره روده بزرگ تشکیل میشوند ایجاد می‌گردد. خود این کیسه‌ها دیورتیکول و حالت ملتهب آن‌ها دیورتیکولیت نامیده میشود. در حالی که دیورتیکول‌ها در بیشتر افراد علامتی ایجاد نمی‌کنند، در صورت تجمع باکتری و ایجاد عفونت در آن‌ها، تصویر دیورتیکولیت ظاهر میشود. بیماری ممکن است سیر خفیفی داشته باشد یا در برخی موارد آن‌قدر شدید پیشرفت کند که به بستری شدن در بیمارستان نیاز باشد.
طبقه‌بندی و انواع دیورتیکولیت کدام‌اند؟
دیورتیکولیت بر اساس شدت بیماری، ایجاد یا عدم ایجاد عوارض و سیر بالینی به شکل‌های مختلفی طبقه‌بندی میشود. این طبقه‌بندی برای تعیین رویکرد درمانی ضروری است. موارد خفیف ممکن است به‌صورت سرپایی درمان شوند، در حالی که اشکال عارضه‌دار ممکن است به مداخله جراحی نیاز داشته باشند.
انواع دیورتیکولیت به‌طور کلی عبارت‌اند از:
- دیورتیکولیت بدون عارضه
- دیورتیکولیت عارضه‌دار
- دیورتیکولیت حاد
- دیورتیکولیت مزمن (عودکننده)
- دیورتیکولیت همراه با آبسه، سوراخشدگی (پرفوراسیون) یا فیستول
دیورتیکولیت حاد چیست؟
دیورتیکولیت حاد وضعیتی است که با التهاب ناگهانی دیورتیکول‌ها ایجاد میشود و اغلب با علائم شدید سیر میکند. بیماران معمولاً به دلیل درد شکمی ناگهانی، تب و مشکلات گوارشی به مراکز درمانی مراجعه می‌کنند. با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب، بیشتر موارد حاد قابل کنترل هستند. اما اگر درمان به تأخیر بیفتد، خطر عوارض افزایش می‌یابد.
علت دیورتیکولیت چیست؟
در ایجاد دیورتیکولیت چند عامل نقش دارند. اصلی‌ترین علت، تجمع باکتری و ایجاد عفونت در دیورتیکول‌های دیواره روده است. عواملی که این روند را تسهیل می‌کنند معمولاً با شیوه زندگی و عادات غذایی ارتباط دارند.
تغذیه کمفیبر، یبوست، افزایش فشار داخل روده و ضعیف شدن دیواره روده با افزایش سن ممکن است خطر دیورتیکولیت را افزایش دهند. همچنین کمتحرکی، چاقی و مصرف طولانی‌مدت برخی داروها نیز ممکن است در بروز بیماری مؤثر باشند.
علائم دیورتیکولیت چیست؟
علائم دیورتیکولیت ممکن است بسته به شدت بیماری متفاوت باشد. در موارد خفیف ممکن است علائم کم‌رنگ باشند، در حالی که در موارد شدید علائمی ظاهر میشوند که زندگی روزمره را به‌طور جدی تحت تأثیر قرار می‌دهند. علائم معمولاً ناگهانی آغاز میشوند و ممکن است پیشرونده باشند.
علائم شایع در دیورتیکولیت عبارت‌اند از:
- درد در ناحیه چپ و پایین شکم
- تب
- تهوع و استفراغ
- نفخ و گاز
- یبوست یا اسهال
- بی‌اشتهایی
- بی‌حالی عمومی
دیورتیکولیت چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص دیورتیکولیت با شکایات بیمار و یافته‌های معاینه فیزیکی آغاز میشود. در آزمایش‌های خون، شاخص‌های عفونت و التهاب ارزیابی میشوند. پرکاربردترین روش برای قطعی کردن تشخیص، سی‌تی‌اسکن (توموگرافی کامپیوتری) شکم است. CT هم در نشان دادن وجود دیورتیکولیت و هم در نشان دادن عوارض احتمالی بسیار مؤثر است.
درد دیورتیکولیت به کجا تیر می‌کشد؟
درد دیورتیکولیت بیشتر در ناحیه چپ و پایین شکم احساس میشود. اما در برخی بیماران، درد ممکن است به ناحیه کشاله ران، کمر یا وسط شکم انتشار یابد. درد معمولاً ثابت است و به‌تدریج شدیدتر میشود. ممکن است با حرکت و فشار دادن افزایش یابد.
درمان دیورتیکولیت چگونه انجام میشود؟
درمان دیورتیکولیت بر اساس خفیف، متوسط یا عارضه‌دار بودن بیماری برنامه‌ریزی میشود و برای هر بیمار به‌صورت فردی ارزیابی می‌گردد. در موارد خفیف و بدون عارضه، درمان اغلب می‌تواند به‌صورت سرپایی انجام شود. در این روند، درمان آنتی‌بیوتیکی، تغذیه مایع یا کمفیبر با هدف استراحت دادن به روده‌ها، استراحت کافی و کنترل درد در اولویت هستند. علائم بیمار از نزدیک پیگیری میشود و انتظار می‌رود در مدت کوتاهی پاسخ بالینی به دست آید.
در موارد متوسط و شدید اما ممکن است بستری شدن در بیمارستان لازم باشد. درمان آنتی‌بیوتیکی از راه رگ انجام میشود و تعادل مایعات و الکترولیت‌ها از نزدیک پایش می‌گردد. تب بالای پایدار، درد شدید شکم، استفراغ، ناتوانی در تغذیه از راه دهان یا بیمارانی که دستگاه ایمنی آن‌ها سرکوب شده است، در این گروه قرار می‌گیرند. در این روند، پیگیری منظم بالینی و تصویربرداری از نظر گسترش عفونت و عوارض احتمالی انجام میشود.
رژیم غذایی دیورتیکولیت چگونه است؟
تغذیه جایگاه مهمی در درمان دیورتیکولیت دارد. در دوره حاد، برای استراحت دادن به روده‌ها، رژیمی کمفیبر و عمدتاً مایع توصیه میشود. با کاهش علائم، غذاهای فیبردار به‌تدریج به رژیم اضافه میشوند. در درازمدت نیز هدف، الگوی غذایی متعادل و سرشار از فیبر است.
بیماران مبتلا به دیورتیکولیت چه چیزهایی نباید بخورند؟
در بیماران مبتلا به دیورتیکولیت، برخی مواد غذایی ممکن است روده‌ها را تحریک کرده و علائم را تشدید کنند. به همین دلیل، بهویژه در دوره‌های فعال بیماری، باید به تغذیه توجه کرد.
موادی که بیماران مبتلا به دیورتیکولیت باید از آن‌ها پرهیز کنند را می‌توان به این شکل برشمرد:
- غذاهای سفت با فیبر بسیار بالا (در دوره حاد)
- خوراکی‌های هسته‌دار و پوست‌سخت
- غذاهای سرخ‌کردنی
- غذاهای بسیار چرب
- غذاهای فرآوری‌شده
- غذاهای نفاخ
پرسش‌های متداول درباره دیورتیکولیت
آیا دیورتیکولیت بیماری خطرناکی است؟
دیورتیکولیت بیماری‌ای است که اگر در مراحل اولیه درمان شود، معمولاً قابل کنترل است. اما اگر درمان به تأخیر بیفتد، ممکن است به عوارضی مانند آبسه، سوراخ شدن روده، فیستول و عفونت‌های جدی منجر شود. به همین دلیل با ظهور علائم، حتماً باید ارزیابی پزشکی انجام شود.
آیا دیورتیکولیت عود میکند؟
بله. دیورتیکولیت در برخی بیماران بیماری‌ای است که ممکن است عود کند. بهویژه اگر تغذیه کمفیبر، یبوست و شیوه زندگی کم‌تحرک ادامه یابد، ممکن است حملات جدیدی دیده شود. الگوی غذایی و تغییرات طولانی‌مدت در شیوه زندگی در کاهش خطر عود اهمیت دارند.
آیا دیورتیکولیت به جراحی نیاز دارد؟
بخش بزرگی از موارد دیورتیکولیت بدون جراحی قابل درمان هستند. اما اگر حملات مکرر، تنگی روده یا عوارضی مانند آبسه یا سوراخشدگی ایجاد شود، ممکن است درمان جراحی لازم باشد. تصمیم به جراحی بر اساس شدت بیماری و وضعیت عمومی بیمار گرفته میشود.
آیا مبتلایان به دیورتیکولیت می‌توانند به زندگی عادی بازگردند؟
پس از درمان مناسب، بیشتر بیماران می‌توانند بدون مشکل به زندگی روزمره خود بازگردند. اما تنظیم عادات غذایی و پرهیز از یبوست در درازمدت اهمیت دارد. غفلت نکردن از معاینات پزشکی بر سیر بیماری اثر مثبت می‌گذارد.
آیا دیورتیکولیت به سرطان تبدیل میشود؟
دیورتیکولیت بیماری‌ای نیست که مستقیماً به سرطان تبدیل شود. اما از آنجا که ممکن است با بیماریهای رودهای که علائم مشابهی دارند اشتباه گرفته شود، انجام بررسیهای لازم اهمیت دارد. در روند پیگیری، نباید از معایناتی که پزشک توصیه میکند غفلت کرد.
پزشکان حوزه «بیماریهای گوارش» در آنادولو
پرسش‌های متداول
آیا دیورتیکولیت بیماری خطرناکی است؟
اگر زود درمان شود معمولاً قابل کنترل است، اما تأخیر در درمان ممکن است به آبسه، سوراخ شدن روده، فیستول و عفونت‌های جدی منجر شود.
آیا دیورتیکولیت عود میکند؟
بله، بهویژه اگر تغذیه کمفیبر، یبوست و کمتحرکی ادامه یابد، ممکن است حملات جدیدی رخ دهد.
آیا دیورتیکولیت به جراحی نیاز دارد؟
بیشتر موارد بدون جراحی درمان میشوند، اما حملات مکرر، تنگی روده، آبسه یا سوراخشدگی ممکن است جراحی را لازم کنند.
آیا دیورتیکولیت به سرطان تبدیل میشود؟
دیورتیکولیت مستقیماً به سرطان تبدیل نمیشود، اما چون ممکن است با بیماریهای رودهای مشابه اشتباه گرفته شود، انجام بررسیهای لازم اهمیت دارد.
منابع
این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین میکند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.