تورم پشت گوش اغلب ناشی از بزرگ شدن موقت غدد لنفاوی در پاسخ به عفونت‌های تنفسی، لوزه، لثه یا گوش است و توده‌های خوش‌خیمی مانند کیست اپیدرموئید و لیپوم نیز ممکن است آن را ایجاد کنند. به‌ندرت ممکن است نشانه بیماری‌های سیستمیک مانند سل، مونونوکلئوز یا لنفوم باشد. تورمی که برطرف نمی‌شود، سفت و ثابت است یا با کاهش وزن، تب و تعریق شبانه همراه است باید ارزیابی شود و نخستین مراجعه معمولاً به متخصص گوش، حلق و بینی است.
تورم‌هایی که پشت گوش ایجاد می‌شوند، معمولاً هنگام مشاهده نگرانی ایجاد می‌کنند، اما همیشه نشانه مشکل جدی سلامتی نیستند. این ناحیه هم محل بافت‌های چربی زیر پوست و هم محل غدد لنفاوی است. بنابراین تورم‌هایی که در اینجا ایجاد می‌شوند ممکن است علل بسیار متفاوتی داشته باشند: از یک جوش ساده تا بزرگ شدن غدد لنفاوی و از عفونت تا تشکیل کیست، دلایل زیادی ممکن است پشت این وضعیت باشند. اندازه، بافت، دردناک بودن یا نبودن و مدت تورم، در تعیین علت زمینه‌ای نقش حیاتی دارند. علائمی مانند درد، تب، قرمزی یا بی‌حالی عمومی که با تورم پشت گوش همراه باشند، ممکن است در درک میزان جدی بودن وضعیت سرنخ بدهند.
تورم پشت گوش به چه علت ایجاد می‌شود؟
علت ایجاد تورم‌ها ممکن است بسیار متنوع باشد. یکی از شایعترین علل، بزرگ شدن موقت غدد لنفاوی واقع در این ناحیه است. غدد لنفاوی بخشی از سیستم دفاعی بدن هستند و در هرگونه عفونت یا التهاب با متورم شدن وظیفه خود را انجام می‌دهند. به‌ویژه در وضعیت‌هایی مانند عفونت‌های دستگاه تنفسی فوقانی، التهاب لوزه‌ها، عفونت‌های لثه یا عفونت‌های گوش، گره‌های لنفاوی پشت گوش ممکن است به‌طور موقت بزرگ شوند.
علاوه بر این، توده‌های خوش‌خیم زیر پوستی مانند کیست‌های اپیدرموئید یا غده چربی (لیپوم) نیز ممکن است به شکل تورم در این ناحیه خود را نشان دهند. این توده‌ها معمولاً به‌کندی رشد می‌کنند، بدون درد هستند و زیر پوست به شکل ساختارهای نرم و متحرک لمس می‌شوند. اغلب بی‌ضررند و به درمان نیاز ندارند. اما اگر به‌مرور بزرگ شوند یا ملتهب شوند، ممکن است برداشتن آن‌ها لازم باشد.
هرچند کمتر شایع است، تورم پشت گوش ممکن است نشانه برخی بیماری‌های سیستمیک باشد. بیماری‌های سیستم ایمنی، سل، عفونت‌های ویروسی مانند مونونوکلئوز یا به‌ندرت تومورهای دستگاه لنفاوی مانند لنفوم نیز ممکن است در این ناحیه تورم آشکاری ایجاد کنند. در این موارد، تورم معمولاً بدون درد است اما به‌طور مداوم بزرگ می‌شود و با افت سلامت عمومی همراه است. به همین دلیل، اگر تورم مدت طولانی برطرف نشده است و ساختاری سفت و ثابت دارد، حتماً باید به متخصص مراجعه کرد.
تورم پشت گوش چگونه برطرف می‌شود؟
برطرف شدن تورم پشت گوش کاملاً به درمان وضعیتی که باعث این تورم شده بستگی دارد. اگر علت یک عفونت ساده باشد و تورم پاسخ ایمنی بدن به این عفونت باشد، با از بین رفتن عفونت، تورم نیز خودبه‌خود کوچک شده و از بین می‌رود. به‌ویژه بزرگ شدن غدد لنفاوی که در عفونت‌های دستگاه تنفسی فوقانی ایجاد می‌شود، پس از درمان ظرف چند هفته به‌طور کامل به حالت طبیعی بازمی‌گردد.
اگر تورم ناشی از کیست ملتهب یا جوش باشد، بهبود را می‌توان با کرم‌های آنتی‌بیوتیک موضعی یا پاک‌سازی ضدعفونی‌کننده پوست فراهم کرد. به‌ندرت، اگر کیست ملتهب شده باشد، ممکن است تخلیه یا برداشتن جراحی آن لازم باشد. این اقدامات معمولاً با بی‌حسی موضعی و در مدت کوتاهی قابل انجام‌اند.
اگر علت تورم توده خوش‌خیمی مانند غده چربی باشد، معمولاً نیازی به درمان نیست. اما اگر فرد از این توده از نظر زیبایی یا جسمی احساس ناراحتی کند، می‌توان آن را با مداخله جراحی برداشت. خطر عود پس از عمل پایین است. از سوی دیگر، اگر تورم مدت طولانی برطرف نشده باشد، در حال بزرگ شدن باشد یا با علائم دیگری همراه باشد (برای مثال کاهش وزن، تب و تعریق شبانه)، حتماً باید پزشک آن را ارزیابی کند و در صورت لزوم از روش‌های تصویربرداری پیشرفته استفاده شود.
علل درد پشت گوش
ساختارهای این ناحیه مانند پایانه‌های عصبی، بافت‌های عضلانی، غدد لنفاوی و استخوان ماستوئید، در صورت تحریک به دلایل مختلف ممکن است دردهایی از ناراحتی خفیف تا تیر کشیدن شدید در پشت گوش ایجاد کنند. علت درد ممکن است به سادگی یک جوش سطحی باشد یا عفونت عمیق‌تر گوش یا مشکلی با منشأ عصبی. شایعترین علل درد پشت گوش عبارت‌اند از:
- التهاب گوش میانی (اوتیت مدیا): یکی از شایعترین علل است. التهابی که در گوش میانی تجمع می‌یابد، با ایجاد فشار باعث انتشار درد به پشت گوش می‌شود. معمولاً با احساس پری در گوش، کاهش شنوایی و تب همراه است.
- عفونت مجرای گوش خارجی (اوتیت خارجی): این وضعیت که با نام «گوش شناگر» نیز شناخته می‌شود، به‌ویژه در محیط‌های مرطوب با عفونی شدن مجرای گوش ایجاد می‌شود. درد معمولاً به بیرون و پشت گوش انتشار می‌یابد و حتی لمس گوش ممکن است ناراحتی ایجاد کند.
- ماستوئیدیت (التهاب استخوان ماستوئید): عفونتی است که به‌عنوان عارضه التهاب گوش میانی در استخوان ماستوئید ایجاد می‌شود. با درد شدید، تورم پشت گوش، قرمزی، ضربان و گاهی تب دیده می‌شود. در موارد پیشرفته ممکن است برجستگی آشکاری پشت گوش ایجاد شود.
- التهاب غدد لنفاوی (لنفادنیت): وقتی غدد لنفاوی پشت گوش در واکنش به عفونت‌ها متورم شوند، ممکن است در بافت‌های اطراف حساسیت و درد ایجاد کنند. عفونت‌های دستگاه تنفسی فوقانی، التهاب‌های دندانی یا عفونت‌های پوستی ممکن است این وضعیت را تحریک کنند.
- اسپاسم عضلانی یا گرفتگی عضلات گردن: به‌ویژه کشیدگی عضلات ذوزنقه‌ای ممکن است دردهایی ایجاد کند که از پشت گردن به پشت گوش انتشار می‌یابند. کار طولانی پشت میز، وضعیت‌های نادرست خوابیدن یا استرس ممکن است این گرفتگی عضلانی را تحریک کنند.
- گیر افتادن عصب (نورالژی اکسیپیتال): در صورت فشردگی عصب اکسیپیتال که از پشت جمجمه عبور می‌کند، ممکن است دردهای ناگهانی و شبیه برق‌گرفتگی در پشت گوش ایجاد شود. این دردها معمولاً یک‌طرفه هستند و ممکن است با حرکات سر تحریک شوند.
- مشکلات دندان و مفصل فک (TMJ): اختلالات مفصل گیجگاهی‌فکی ممکن است دردهایی ایجاد کنند که به اطراف و پشت گوش منعکس می‌شوند. دردهایی که در حین جویدن بیشتر می‌شوند، قفل شدن فک یا صدا دادن فک ممکن است همراه آن باشند.
- میگرن یا سردرد تنشی: برخی سردردها ممکن است ناراحتی ضربان‌داری ایجاد کنند که تا پشت گوش انتشار می‌یابد. معمولاً در یک نیمه سر احساس می‌شوند و ممکن است با علائمی مانند حساسیت به نور و صدا همراه باشند.
چه چیزی برای درد پشت گوش مفید است؟
دردهای خفیفی که از علل سطحی ناشی می‌شوند، معمولاً با روش‌های ساده‌ای که در خانه قابل انجام‌اند کنترل می‌شوند، در حالی که برای دردهای با منشأ التهابی یا عصبی ممکن است حتماً مداخله پزشکی لازم باشد. توجه به اینکه درد موقتی است یا پیشرونده و گسترده، در تصمیم‌گیری درباره راه‌حل مناسب اهمیت دارد.
اگر درد از علل مکانیکی مانند گرفتگی عضلانی، استرس یا وضعیت نادرست بدن ناشی شود، استفاده از گرما و ماساژ ملایم ممکن است احساس راحتی ایجاد کند. گذاشتن حوله گرم یا پد گرمایی به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه روی ناحیه، عضلات را شل کرده و درد را تسکین می‌دهد. به همین ترتیب، ورزش‌های کششی برای شل کردن عضلات گردن و پشت نیز ممکن است درد را کاهش دهند. در گرفتگی‌های عضلانی ناشی از استرس، ورزش منظم، مدیتیشن و خواب کافی نیز اثر حمایتی دارند.
اگر علت درد عفونت باشد (برای مثال التهاب گوش میانی یا ماستوئیدیت)، ممکن است دارودرمانی لازم باشد. برخی رویکردهای اصلی که برای درد پشت گوش مفیدند عبارت‌اند از:
- کمپرس گرم (برای دردهای با منشأ عضلانی)
- ماساژ ملایم و ورزش‌های شل‌کننده
- پاک‌سازی ضدعفونی‌کننده پوست (در صورت وجود جوش یا التهاب فولیکول مو)
- دارودرمانی تحت نظر پزشک (در صورت وجود عفونت)
- داروهای مسکن و ضدالتهاب (در صورت نیاز)
برای تورم پشت گوش به کدام پزشک باید مراجعه کرد؟
معمولاً در چنین مواردی، نخستین تخصصی که باید به آن مراجعه کرد، بخش گوش، حلق و بینی است. پزشکان گوش، حلق و بینی می‌توانند ساختارهای بافت نرم داخل گوش، اطراف آن و پشت گوش را به‌طور دقیق ارزیابی کنند و در صورت لزوم با تصویربرداری یا آزمایش‌های خون تشخیص را روشن کنند.
اگر تورم ناشی از عفونت باشد، پزشک گوش، حلق و بینی ممکن است درمان با آنتی‌بیوتیک یا داروها را تنظیم کند. اگر تورم به سطح پوست نزدیک‌تر باشد، یعنی اگر به غده چربی، جوش، التهاب فولیکول مو یا کیست اپیدرموئید مشکوک باشیم، متخصص پوست وارد عمل می‌شود. این نوع توده‌ها که با ساختارهای پوست مرتبط‌اند، توسط متخصص پوست بررسی شده و در صورت لزوم برداشته می‌شوند. سطحی بودن یا نبودن تورم، ارتباط آن با رنگ پوست و علائمی مانند قرمزی و ترشح، برای ارجاع به متخصص پوست سرنخ می‌دهند.
اگر تورم مدت طولانی برطرف نشده باشد، در حال بزرگ شدن باشد یا به شکل توده‌ای سفت لمس شود و همراه آن علائم سیستمیک مانند کاهش وزن و تعریق شبانه نیز وجود داشته باشد، برای ارزیابی بیشتر می‌توان از تخصص‌هایی مانند جراحی عمومی یا در صورت لزوم هماتولوژی/انکولوژی کمک گرفت.
پرسش‌های متداول
شایعترین علت تورم پشت گوش چیست؟
بزرگ شدن موقت غدد لنفاوی پشت گوش در پاسخ به عفونتهایی مانند عفونت دستگاه تنفسی فوقانی، التهاب لوزه، عفونت لثه یا عفونت گوش.
چه زمانی تورم پشت گوش نگران‌کننده است؟
وقتی مدت طولانی برطرف نشود، بزرگ شود، سفت و ثابت باشد یا با کاهش وزن، تب و تعریق شبانه همراه باشد؛ در این موارد باید پزشک آن را ارزیابی کند.
علل درد پشت گوش کدام‌اند؟
التهاب گوش میانی، عفونت مجرای گوش خارجی، ماستوئیدیت، التهاب غدد لنفاوی، گرفتگی عضلات گردن، نورالژی اکسیپیتال، مشکلات مفصل فک (TMJ) و میگرن یا سردرد تنشی.
برای تورم پشت گوش به کدام پزشک باید مراجعه کرد؟
نخستین مراجعه معمولاً به متخصص گوش، حلق و بینی است؛ برای تورم‌های سطحی پوستی متخصص پوست و در موارد پایدار با علائم سیستمیک، جراحی عمومی یا هماتولوژی/انکولوژی.
منابع
این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین می‌کند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.